Mental Health en Psychosocial Support programma

HealthNet TPO werkt in 14 van de 17 provincies in Burundi, een geleidelijke uitbreiding. Een groot deel van de geestelijke zorg en psychosociale ondersteuningsactiviteiten wordt uitgevoerd met fondsen van de Nederlandse overheid. Opmerkingen met betrekking tot de relevantie van het programma:

• Het programma pakt de kwetsbaarheid van de Burundese bevolking - als gevolg van trauma en stress (gerelateerd aan de lange periode van geweld, voortdurende onzekerheid en vernietiging van de sociale structuren) - aan. Het is echter ook relevant buiten de oorlog om, aangezien psychische stoornissen, epilepsie en psychosociale problemen ook voorkomen in landen zonder oorlog. De mensen die gebruik maken van de diensten hebben problemen die niet per definitie gerelateerd zijn aan ‘collectief trauma’, onzekerheid, geweld of armoede. Epilepsie blijkt het meest voorkomende probleem te zijn waar de psychosociale werkers en de psychiatrisch verpleegkundigen mee te maken hebben. De nasleep van de oorlog kan de problemen echter wel verergeren.
• Het programma is relevant in de context van de hervormingen in het zorgsysteem in Burundi, waarbij de nadruk ligt op decentralisatie en performance based financing en de integratie van geestelijke gezondheidszorg in primaire zorgdiensten. Met doorlopende financiering van de Nederlandse overheid kunnen deze ontwikkelingen door worden gezet. 
• Het programma is tevens relevant voor de ontwikkeling van beleid voor sociaal welzijn en psychosociale ondersteuning, dat erop gericht moet zijn de sociale structuren van Burundi te herstellen. Psychosociale ondersteuning meer moet focussen op empowerment dan op liefdadigheid, en meer op ontwikkeling dan op humanitaire hulp.

Het programma heeft in de afgelopen jaren vier fases doorlopen, inclusief een pilotfase. Iedere fase heeft geresulteerd in meer geïntegreerde geestelijke gezondheidszorg en psychosociale ondersteuning binnen het zorgsysteem, in meer en meer provincies:

Pilotfase: 2000-2001

Eerste fase: 2001-2004 

Tweede fase: 2005-2007
In de tweede fase van het programma werd de directe dienstverlening van psychosociale assistenten teruggebracht in de Westelijke provincies en werden diverse verantwoordelijkheden overgenomen door getrainde vrijwilligers uit de gemeenschap. Tevens werd een trainingsprogramma uitgevoerd voor psychosociale assistenten vanuit het Burundese Ministry of Solidarity in de twee Noordelijke provincies Muyinga en Kirundo. Daarnaast werden nog drie nieuwe provincies toegevoegd, alwaar psychosociale ondersteuning counselors werden getraind en psychosociale activiteiten werden opgezet.

De aanpak van de geestelijke gezondheidscomponent was tweeledig:

• Bewustwording voor interventies voor de geestelijke gezondheid van gemeenschappen werd gecreëerd middels workshops over psychische stoornissen en behandelmogelijkheden (zoals individuele counsleing, familie counseling, groepssessies, recreatieve en sport activiteiten voor de jeugd en – waar nodig – doorverwijzingen naar specialisten).
• Decentralisatie van geestelijke zorgdiensten, inclusief de training van verpleegkundigen van de overheid en de organisatie van maandelijkse mobiele geestelijke gezondheidszorg klinieken in een aantal provinciale ziekenhuizen. Essentiële psychotrope medicijnen werden gefaciliteerd door het programma, evenals de noodzakelijke uitrusting en materialen. In de provincies waar HealthNet TPO niet werkzaam is organiseerde het psychiatrisch ziekenhuis van Kamenge maandelijks mobiele klinieken en ondersteunden zij in de provisie van medicijnen.
  

Derde fase: 2007-2008
Terwijl psychosociale ondersteuning in de drie Westerse provincies volledig was geïntegreerd in de diensten van vrijwilligers uit de gemeenschap, werden deze diensten in de Noordelijke provincies Kirundo en Muyinga geïntegreerd in het Burundese Ministry of National Solidarity (geïmplementeerd door hun psychosociale assistenten die in de Centra voor Family Development (CFD) werkten, met supervisie vanuit HealthNet TPO). In de Zuidelijke provincies Bururi, Makamba en Rutana mobiliseerden de psychosociale assistenten vrijwilligers uit de gemeenschappen om directe dienstverlening over te nemen. Het Ministry of Solidarity nam de psychosociale zorg over in de provincie Rutana.  

Deze delegatie naar meer op de gemeenschap gebaseerde structuren bestond uit trainingen, ‘on the job’ choaching en ondersteunende supervisie door ervaren psychosociale counselors van HealthNet TPO. Psychiatrische zorg werd  gedecentraliseerd en geïntegreerd in de primaire zorgdiensten van de provinciale ziekenhuizen in de provincies Kirundo, Muyinga en Gitega als vaste klinieken. HealthNet TPO is daarnaast doorgegaan met het verlenen van technische assistentie, supervisie, psychotrope medicijnen en de opvolging van het monitoringsysteem. Geestelijke gezondheidsklinieken draaien nu in Ruyingi, Cankuzo, Kayanza, Muramvya, Bubanza en Cibitoke.

Vierde fase: 2008
Geestelijke zorgdiensten zijn nu volledig geïntegreerd in het primaire zorgsysteem in de provincies Kirundo, Muyinga, Gitega, Makamba, Rutana, Karuzi en Bururi, en onlangs ook in Mwaro en Cankuzo.

 
Recente activiteiten: 2009-2011
Tijdens deze periode heeft HealthNet TPO het programma voortgezet als vervolg op de succesvolle periode tussen 2000 en 2008. Dit heeft echter meer op projectbasis plaatsgevonden. Het voortbouwen op de eerdere fases gebeurt op basis van behaalde resultaten:

• Relevante psychosociale diensten worden geleverd door ‘empowered’ sleutelfiguren uit de gemeenschap;
• De capaciteit van autoriteiten in het ontwikkelen van psychosociaal beleid en strategie is versterkt;
• De belangrijkste informatie, ‘best practices’ en geleerde lessen zijn gedocumenteerd en verspreid voor (beleids) lobby doeleinden;
• Dit programma richt zich tot slot nog op sleutelfiguren uit de gemeenschap die bewust worden gemaakt van het belang van psychosociale zorg. Hierbij wordt gebruik gemaakt van eerdere ervaringen in gemeenschappen en worden ‘gaten’ in kennis en behoeften geïdentificeerd. Het programma gaat tevens verder met het trainen van gezondheidswerkers in zorgfaciliteiten en het verbeteren van de integratie in het primaire zorgsysteem.

In 2010 werd een geschat aantal van 35.000 gemeenschapsleden, van zowel lokale als internationale organisaties, getraind in psychosociale bewustwording en dienstverlening, terwijl 1500 mensen werden getraind om daadwerkelijk psychosociale zorg te verlenen. Dit heeft geleid tot een adequate capaciteit van lokale organisaties, structuren en autoriteiten om hun eigen programma’s te ontwikkelen en de nodige zorg te verlenen.

Kortom, het systeem waarmee mensen met psychische problemen geïdentificeerd en gemanaged kunnen worden is nog steeds aan het verbeteren, o.a. door de samenwerking tussen gemeenschapsstructuren en zorgfaciliteiten. De volgende grote stap is echter door te gaan met de integratie van geestelijke gezondheidszorg tot op districtsniveau, het blijven trainen van zorgklinieken in de diagnose van psychische problemen en het versterken van de doorverwijzingssystemen naar specialistische ziekenhuizen. Het is daarom nodig voortdurend inspanningen te blijven leveren op dit gebied om ook de samenwerking tussen gemeenschappen, zorgcentra en ziekenhuizen te versterken.