Choose language:
head image

Refugee Care Project

De gewelddadige onlusten van de afgelopen decennia, hebben geleid tot een grote aantallen vluchtelingen die in de kampen leven rondom het Afrikaanse Grote Merengebied. De UNHCR en de medewerkers van de implementerende NGO’s worden geconfronteerd met vluchtelingen die lijden onder psychische gezondheidsproblemen en/of ernstige psychosociale stress. De UNHCR zoekt naar manieren om de competenties van uitvoerende medewerkers op het gebied van geestelijke zorg en psychosociale assistentie te versterken. Dit project heeft als overkoepelend doel het ontwikkelen, implementeren en evalueren van een model van toepasbare dienstverlening voor geestelijke gezondheid, binnen de bestaande, door UNHCR ondersteunde, zorgstructuren voor vluchtelingen. Het project is gestart in 2009 en zal lopen tot het einde van 2011.

Psychologische stress en sociale determinanten
Om aan de behoeften van de vluchtelingen en de zorgverleners te voldoen, is het noodzakelijk niet alleen vanuit het ‘medische’ perspectief naar psychologische stress te kijken, maar een breder perspectief te kiezen waarbij aandacht wordt besteed aan de contextuele aspecten. Een multidisciplinaire aanpak is nodig om de geconstateerde problemen aan te pakken. De vluchtelingen in de kampen zijn kwetsbaar op politiek, sociaal en cultureel niveau. Deze kwetsbaarheid wordt veroorzaakt door hun status als vluchteling, door de situatie in de vluchtelingenkampen en de humanitaire hulp. Echter, niet alle problemen zijn te wijten aan de situatie als vluchteling. Psychosociale en geestelijke problemen konden al bestaan voordat de vluchteling werd geconfronteerd met rampen, geweld, het verlies van dierbaren, status en bezittingen.

Sociale factoren staat bekend als belangrijke determinanten van geestelijke problemen. Er zijn drie sociale sleuteldeterminanten die een risico vormen voor psychische problemen: armoede, sociale uitsluiting en gender geweld. Afhankelijkheid is een centraal element van hoe vluchtelingen de wereld beschouwen, wat resulteert in het gevoel dat hun toekomst geblokkeerd wordt. Ze lijken apathie te ontwikkelen, maar onder deze passiviteit ligt de wens om actief aan hun eigen toekomst vorm te kunnen geven. Vluchtelingen willen werken aan zelfvoorziening, maar zorgverleners geloven vaak dat vluchtelingen niet langer in staat zijn hun eigen leven te organiseren.

De veranderende verhouding tussen mannen en vrouwen, door de vluchtelingenstatus en de structuur van het kamp (het gebrek aan inkomsten genererende activiteiten voor mannen) veroorzaken significante stress binnen huwelijken. Respondenten in alle kampen noemen de hoge mate van op sekse gebaseerd geweld. Geweld is niet gelimiteerd tot de vluchtelingensituatie, maar de specifieke dynamiek in deze setting, tezamen met disfunctionerende of gebroken familierelaties die als steun kunnen dienen, maakt dat het geweld sterk toeneemt.

Het is bewezen dat huiselijk geweld een significante negatieve impact heeft op de geestelijke gezondheid van vrouwen. Het aanpakken van gender gerelateerd geweld vereist van organisaties dat zij nauw samenwerken met vluchtelingengroepen, in plaats van het opzetten van systemen voor hen. Op de gemeenschap gebaseerd psychosociaal werk kan een verenigend effect hebben door de grenzen tussen verschillende diensten te laten vervagen.

Met betrekking tot geestelijke gezondheid is het stigma rondom epilepsie en psychische stoornissen hoog onder vluchtelingen en hun zorgverleners. Over het algemeen werden echter zeer zware psychische stoornissen gevonden in de kampen, zoals psychoses en depressies. Wereldwijd is de ziektelast door depressies en andere veel voorkomende stoornissen zelfs zeer hoog onder vluchtelingen, maar in ons onderzoek vonden gezondheidswerkers het lastig mensen met depressies te herkennen.

Activiteiten en resultaten
Het project voert activiteiten uit voor twee hoofdgroepen:

(1) Mensen in de vluchtelingenkampen:

  • Burundi: Gasorwe, Bwagiriza en Musasa
  • Rwanda: Kiziba, Gihembe en Nyabiheke (ongeveer 54.000 Congolese vluchtelingen)
  • Tanzania: Nyarugusu (ongeveer 56,000 Congolese vluchtelingen, geconcentreerd in dit kamp)

(2) Voor terugkerende vluchtelingen:

  • Het gebied in de Zuidelijke provincies van Burundi (Makamba, Rutana, Bururi) waar een grote terugkerende beweging gaande is vanuit Tanzania. Tijdens de eerste helft van 2010 was de repatriatie te langzaam, doordat er verkiezingen werden gehouden in Burundi en de vluchtelingen bang waren rond die tijd terug te keren. Maar richting het einde van 2010 werden steeds meer vluchtelingen uit Tanzania geregistreerd in overgangskampen in Burundi. Het daadwerkelijke (totale) aantal vluchtelingen in de Zuidelijke provincies in Burundi is 209.451. Ook in 2010 zijn ongeveer 450 vluchtelingen gerepatrieerd van de Burundese kampen naar DR Congo.

Activiteiten in de vluchtelingenkampen
In 2010 werd een workshop georganiseerd met als doel informatie te delen over de situatie en het onderzoek naar de behoefte aan geestelijke zorg en psychosociale ondersteuning in de vluchtelingenkampen in Tanzania, Rwanda en Burundi met leden van de lokale UNHCR kantoren en hun implementerende partners. Hiermee wordt een capaciteitsopbouw netwerk ontworpen waarbij alle partners betrokken zijn.

We ontwikkelen trainingsmodules op het gebied van geestelijke gezondheid en psychosociale ondersteuning voor algemene gezondheidswerkers, specifieke geestelijke gezondheidswerkers, algemene (psycho)sociale werkers, medewerkers van gemeenschapsdiensten en welzijnswerkers. De trainingen werden voornamelijk uitgevoerd door lokale (HNTPO) trainers en ervaren psychiaters. De training was gericht op drie niveaus:

  • Het begrijpen en kunnen beschrijven van geestelijke gezondheid en het psychosociale concept (de rol en competenties van diverse disciplines van psychiatrisch verpleegkundigen tot gemeenschapsdiensten);
  • Het gebruik van geestelijke zorg en psychosociale vaardigheden;
  • De identificatie van mensen die behoefte hebben aan ondersteuning.

Er werden zowel klassikale als praktijklessen georganiseerd om zeker te weten dat vaardigheden eigen werden gemaakt en om te zien hoe capabel de trainees waren in het toepassen van de kennis en vaardigheden die zij hebben opgedaan. Het resultaat is dat vluchtelingen betere zorg krijgen en met vertrouwen hulp kunnen zoeken bij mensen met kennis en kunde. Na de trainingen vond tevens supervisie en begeleiding plaats in de diverse kampen, waarbij opviel dat de trainees in zowel de geestelijke gezondheidszorg als in de psychosociale ondersteuning de opgedane vaardigheden zeer goed inzetten.

De supervisie zal doorgaan in 2011. Door deze bezoeken werd duidelijk dat de vluchtelingen nu ook op de hoogte zijn van het bestaan van de diensten. Dit werd gedaan door bewustwordingssessies te organiseren over geestelijke gezondheid, epilepsie en psychsociale problemen en psycho-educatie in de gemeenschap. Als resultaat zoeken gemeenschapsleden nu hulp, verlenen zelf hulp aan hun omgeving of verwijzen mensen door naar de getrainde psychiatrisch verpleegkundigen.

Activiteiten voor de terugkerende vluchtelingen naar Burundi
Psychosociale zorg voor de vluchtelingen (door de psychosociale gezondheidswerkers en de lokale structuren) betreft een doorlopend proces. Problemen die kunnen voorkomen zijn bijvoorbeeld: het scheiden van families, problemen met grondverdeling, huisvestingsproblemen, stress, sociaaleconomische moeilijkheden, huiselijk geweld, alcoholisme, seksueel geweld, gezondheidsklachten, HIV/Aids, psychische problemen, epilepsie, stigmatisering, educatie problemen en afwijzingen.

Om deze teruggekeerde vluchtelingen te ondersteunen worden interventies ingezet zoals conflictmanagement, psycho-educatie, recreatie activiteiten voor de kinderen en jeugd, doorverwijzingen en lobby, supportgroepen. Het is resultaat is dat de leden van de lokale zorgstructuren zich prettig voelen de geleerde vaardigheden te gebruiken, terwijl zij werken aan de individuele problemen. Gemeenschapsleden leren hen te vertrouwen en samen werken zij aan het oplossen van de conflicten en problemen.

Doordat psychosociale gezondheidswerkers de informatie over psychosociale en geestelijke zorg binnen de lokale structuren delen met gemeenschappen, blijkt een attitudeverandering op te treden. Situaties van haat, uitsluiting, conflicten en spanning tussen vluchtelingen en de bevolking verbeteren of verdwijnen. De vluchtelingen kunnen relatief eenvoudig integreren in de gemeenschap door de hulpgroepen die als bemiddelaars optreden tussen de gemeenschappen en dienstverlening.


Burundi

Sinds: 2010

Donoren: UNHCR

Doel: Het verbeteren en vergroten van de capaciteit van geestelijke gezondheidszorg en psychosociale ondersteuning voor vluchtelingen in de vluchtelingenkampen (en de terugkerende vluchtelingen uit Tanzania naar Burundi).

Toekomstperspectieven
In 2011 staan de volgende activiteiten gepland:

1.    Capaciteitsopbouw: toegenomen capaciteit van UNHCR medewerkers, de implementerende partners en de medewerkers van de overgangskampen, door training en technische ondersteuning bij het leveren van geïntegreerde geestelijke zorg en psychosociale ondersteuning.

2.   Evaluatie: De effectiviteit van dit interventiepakket in de settings van Burundi, Rwanda en Tanzania wordt geëvalueerd. De geleerde lessen en aanbevelingen voor het opschalen van diensten zullen worden geformuleerd. Er zal tevens een algemene projectevaluatie plaats vinden door een externe consultant die de ook geleerde lessen en aanbevelingen zal documenteren.

3.   Integratie: Er dient een doorlopende toegang tot geestelijke zorg en psychosociale ondersteuning te bestaan voor terugkerende Burundese vluchtelingen. Hiervoor moeten diensten geïntegreerd worden in het bestaande zorgsysteem alwaar HealthNet TPO ook aan werkt.

4.   Onderzoek: ‘Community-based’ programma’s zullen worden ontwikkeld op het gebied van (seksueel) gender geweld door actieonderzoek in één van de kampen. Lees meer over dit onderzoeksproject.


HealthNet TPO| Lizzy Ansinghstraat 163|1072 RG| Amsterdam|The Netherlands| T: +31 20 620 00 05| E:
facebook twitter linkedin youtube
CBF keur voor goede doelen
CBF keur voor goede doelen