Choose language:

Een alternatieve reactie op de vluchtelingencrisis in Syrië

Volgende week, tijdens UNHCR’s  64ste ‘Executive Committee Meeting’ is er in Geneve een top over de ‘solidariteit en lastenverdeling’ met de landen die vluchtelingen in de region opvangen. Het Westen neemt liever zelf geen vluchtelingen op, en de regionale respons blijft steken in nogal armzalige humanitaire hulp. Die kan anders worden geïnterpreteerd,  waardoor misschien het ‘R2P’ programma van UN – het recht op bescherming – eens tanden krijgt.

In Istanbul maakte ik onlangs deel uit van een groep van internationale trainers en studenten bij de opleiding “Mental Health in Complex Emergencies”[1]. Daabij waren ook Syrische humanitaire werkers van een reeks organisaties die in de hulpverlening werken te midden van de crisis. In de discussies rondom de vluchtelingencrisis kwam een indrukwekkende serie alternatieven voor geweld naar voren.

Tegen de achtergrond van de welkome diplomatieke initiatieven die zich nu afspelen werd opgemerkt dat ook de regeringen van Saoedi-Arabië en Qatar moeten worden aangesproken. President Obama's oproep om de veto-rol in de Veiligheidsraad is een eerste stap naar een herwaardering van de rol van dit verouderde orgaan. Het is beter dat het hoogste internationale orgaan, de Algemene Vergadering van de VN die nu in vergadering bijeen is, directe actie onderneemt en om dit instituut uit het verleden heen werkt.

Rule of law
Het belangrijk om de ‘rule of law’ te tonen. In de bijeenkomst van de Algemene Vergadering zou een poging moeten worden ondernomen om straffeloosheid aan te pakken. Met gebruik van de moderne technologie is het gegarandeerd mogelijk om de verantwoordelijken uit de commandoketen in het Syrische leger die achter de aanslagen met gifgas zitten te  identificeren. Die namen moeten openbaar worden gemaakt, en het moet luid en duidelijk worden gemaakt dat deze individuele soldaten tot en met hun opperste bevelhebber voor de rechter zullen worden gebracht. Zij lopen het blijvende risico op elk moment naar het ICC in Den Haag te worden gebracht - zoals iedereen op elke kant van het conflict dat oorlogsmisdaden begaat. Dat mag symbolisch lijken, er gaat wel degelijk een remmende werking van uit voor de militairen.

Minder symbolisch en dringen nodig is ondersteuning voor de lokale burgercomités voor zelfbescherming (non - combattanten), die kunnen en moeten worden benaderd en ondersteund met onmiddellijke hulp, variërend van praktische informatie en medische hulp en medicijnen, tot educatieve middelen en materialen en expertise om de infrastructuur te herstellen. Een permanente humanitaire hulplijn zal tegenwicht bieden voor de hulp van radicale groeperingen. Dit kan een riskante onderneming zijn, maar is zeker niet onmogelijk, en in termen van kosten en risico's onvergelijkbaar beter dan de militaire optie. HealthNet TPO is bereid deel te nemen.

Troef
Verder zijn de meer dan 2 miljoen vluchtelingen die momenteel buiten Syrië zijn misschien wel de grootste troef om verandering te bewerkstelligen. Het Westen bepleit steeds 'regionale opvang', en dat zou nu eens tot een serieus alternatief uitgewerkt moeten worden. Vanwege het apolitiek mandaat van de UN zullen NGOs hierin het initiatief moeten nemen. Niet omdat ze partijdig zouden moeten zijn: wel omdat er grenzen zijn aan wat acceptabel is, zoals de kern luidt van het ‘Right to Protect’ programma van de UN: soevereiniteit is geen recht, maar een verantwoordelijkheid. De beroemde Internationale Gemeenschap heeft een donorrol – de NGOs zouden zich moeten committeren aan meer dan alleen humanitaire hulp.

Vervang de huidige, zwakke en inefficiënte ‘noodhulp’ tot een sterke, internationaal gecoördineerde ' geplande terugkeer'. De kennis die recentelijk is opgebouwd in 'nation -building' kan worden toegepast in de voorbereiding en training van vluchtelingen in de opbouw van de instituties die essentieel zijn om Syrië tot een rechtsstaat te reconstrueren. Mensen kunnen worden geholpen bij de voorbereiding voor de organisatie van de openbare diensten, het gerechtelijk apparaat, en de planning van het herstel van de fysieke en sociale infrastructuur. Dit zal niet alleen de vluchtelingen motiveren en het bekende afhankelijkheidssyndroom voorkomen. Het zal ook hun gezondheid en de onderlinge relaties meetbaar verbeteren.

Zo’n gecombineerd aanpak waar natiestaten de ‘rule of law’ centraal stellen, en NGOs de hulp aan vluchtelingen eigentijds interpreteren, kan een ontnuchterend effect in Syrië zelf hebben - waar de overheid zich zal realiseren dat de vluchtelingenpopulatie langzaam uitgegroeid tot een steeds beter geëquipeerde  ‘force for change’, zolang de overheid deze geweldssituatie niet beëindigt.

De kosten en risico's van dit alles zijn klein en beheersbaar in vergelijking met elke militaire optie. Naast de onmiddellijke impact op Syrië kan het ook helpen om de reputatie van het Westen in de Arabische wereld te verbeteren. En last but not least, het kan de ontwikkeling van een nieuwe betrokkenheid markeren voor het werken met vluchtelingen .

Willem van de Put 



[1] De Mental Health in Complex Emergencies cursus wordt jaarlijks georganiseerd door het Institute of International Humanitarian Affairs (IIHA) van Fordham University, New York, HealthNet TPO en IMC. Website: www.fordham.edu/iiha)

 

 

Willem van de Put  is extern directeur HealthNet TPO. Hij studeerde geschiedenis, filosofie en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij specialiseerde zich in medische antropologie en voerde als medisch antropoloog diverse veldopdrachten uit in Nicaragua, Oeganda en Cambodja. In 1995 vertrok Willem naar Cambodja, alwaar hij programmadirecteur werd voor de Transcultural Psychosocial Organization (TPO) en een ‘community mental health’ programma opzette. In Cambodja werd hij gekozen als voorzitter van het stuurcomité van MEDICAM, een Cambodjaans platform voor ruim 90 internationale en lokale NGO’s werkzaam op het gebied van gezondheid. In 1997 en 1998 was hij tevens gastdocent voor Medische Antropologie op de Universiteit van Phnom Penh. Toen hij terugkeerde naar Nederland, werd Willem directeur van Healthnet International, dat later fuseerde met TPO tot het huidige HealthNet TPO.

 

 

An aerial view shows the Zaatari refugee camp, near the Jordanian city of Mafraq, July 18, 2013. REUTERS/Mandel Ngan/Pool


HealthNet TPO| Lizzy Ansinghstraat 163|1072 RG| Amsterdam|The Netherlands| T: +31 20 620 00 05| E:
facebook twitter linkedin youtube
CBF keur voor goede doelen
CBF keur voor goede doelen